İthalatta Gözetim Uygulamasında Son Durum

İthalatta gözetim uygulaması, bir ticaret politikası önlemiolup, gözetim uygulamasının amacı, bir malın ithalatında kaydedilecek gelişmelerin yakından izlenmesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Gözetim uygulamasında, ithal edilmek istenen eşyanın vergi oranında artış, taban kıymet belirlenmesi ya da ek mali yükümlülük uygulanması hüküm altına alınmamış; eşyanın ithalatı dolayısıyla yerli üreticilerin zarar görmesine sebebiyet verebilecek durumların belirlenebilmesi amacıyla ithalatın gelişimi, ithal şartları ve ithalatın yerli üreticiler üzerindeki etkisinin izlenmesi amaçlanmıştır.

İthalatta Gözetim Önleminin Uygulanma Biçimi

İthalatta gözetim uygulamasının kapsamı ve uygulama biçimi İthalatta Gözetim Uygulaması Hakkında Karar ve İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği’nde genel hatlarıyla hüküm altına alınmış olsa da önlemin uygulanacağı ürünlere ilişkin bilgiler Tebliğler ile belirlenmektedir.

Yayımlanan tebliğlere göre, gümrük tarife istatistik pozisyonu (GTİP) ve tanımı belirtilen eşyanın, yine Tebliğde belirtilen Gümrük Kıymetinin altında birim kıymetlerini haiz olmaları halinde, ithalatında ileriye yönelik olarak yürütülecek olan gözetim uygulaması kapsamında Gözetim Belgesi aranılmaktadır. Görüleceği üzere, birim kıymetleri belirlenen birim kıymetin altında olan ithalata konu eşyanın işlemlerinin yerine getirilebilmesi için gözetim belgesi aranmakta ya da birim kıymetin istenilen seviyeye yükseltilmesi talep edilmektedir.

Gümrük Kanunu’nun 211’inci Maddesi’nde Yapılan Değişiklikler

4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun “Vergilerin Geri Verilmesi veya Kaldırılması” başlığı altında geri verme veya kaldırmaya ilişkin hükümler düzenlenmiş ve vergilerin hangi hallerde geri verileceği/kaldırılacağı ve bu durumun istisnaları belirtilmiştir. Geri verme veya kaldırmaya ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceğine dair hükümlerin düzenlendiği 211’inci maddenin birinci fıkrasının ikinci paragrafına “kasten yaptığı bir tahrifat” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması” ibaresi eklenerek, gözetim önlemi gibi ticaret politikası önlemlerinin uygulanması sonrasında kamu zararına sebep olacak şekilde sonuçlanan hukuki sürecin önüne geçilmesi adına düzenleme yapılmıştır.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 26.03.2024 Tarih ve E.2023/6, K.2024/1 Sayılı Kararı

İlgili Karar’da; eşyanın kıymetinin, gözetim tebliğindeki kıymete eşitlenecek tutarda yurtdışı gider kalemine ihtirazi kayıtla beyanda bulunmak suretiyle artırılması nedeniyle 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242’nci maddesi uyarınca tahakkuka yapılan itirazın reddine ilişkin işlemin iptali ile vergilerin iadesi talebiyle açılan davada, ithal edilen eşyanın gümrük kıymetinin belirlenmesinde, öncelikle satış bedelinin esas alınması, satış bedelinin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının tespit edilmesi halinde sırasıyla diğer yöntemlere başvurulması; satış bedeli yönteminin terk edilme nedenlerinin somut olarak ortaya konulmadığının anlaşılması halinde işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılması gerektiği belirtilmiştir.

Danıştay tarafından yapılan hukuki değerlendirme neticesinde; yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tescil edilen beyannameler açısından, eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen düzeye çıkmasını sağlayacak şekilde beyanda bulunulması, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması neticesini doğuracağından bu durumda ödenen veya tahakkuk eden vergilerin geri verilmesi veya kaldırılması taleplerinin kabul edilmeyeceği,

Ancak aykırılığın giderilmesine konu uyuşmazlıklarda dava konusu edilen işlemlerin, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 211’inci maddesine göre yapılan bir geri verme veya kaldırma talebi üzerine bu talebin reddi yolunda tesis edilmiş işlemler olarak değil, mezkûr Kanun’un 242’nci maddesi uyarınca beyannamelere ihtirazi kayıt konulmak suretiyle yapılan itirazın zımnen reddine dair işlemler olduğunun tespit edildiği,

Beyannamelere ihtirazi kayıt konulması ve daha sonra 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242’nci maddesinde öngörülen idari başvuru yolu izlenerek dava açılması söz konusu olduğundan, Kanun’un 211’inci maddesinde yapılan değişiklikte öngörülen, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması halinde ödenen veya tahakkuk ettirilen vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği yolundaki düzeltmenin uyuşmazlık konusu olaylarda uygulanmasının mümkün bulunmadığı,

Son olarak, beyannameye ihtirazi kayıt konulması ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242’nci maddesi uyarınca tahakkuka itiraz edilmesi halinde, ithal edilen eşyanın gümrük kıymetinin belirlenmesinde, öncelikle, satış bedelinin esas alınması; satış bedelinin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının tespit edilmesi halinde, sırasıyla diğer yöntemlere başvurulması gerektiği,

Sonucuna ulaşıldığı görülmektedir.

Nihai olarak;

İthal edilen eşyanın gümrük kıymetinin belirlenmesinde öncelikle; satış bedelinin esas alınması, satış bedelinin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığı durumlarda sırasıyla diğer yöntemlere başvurulması gerektiği,

İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde belirtilen birim kıymetin, eşyanın Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli olarak kabul edilemeyeceği,

Gümrük vergileri tahakkukları dolayısıyla vergi mahkemesinde idari dava açılabilmesi için, söz konusu tahakkuklara karşı Gümrük Kanunu’nun 242’nci maddesinde öngörülen idari itiraz yoluna başvurulması ve bu başvurunun zımnen ya da açık olarak reddedilmiş olması,

İtiraz yoluna başvurabilmesi için de idarece kendiliğinden yapılmış bir ek tahakkuk işleminin veya ihtirazi kayıtla verilen gümrük beyannamesine dayalı tahakkukun bulunması,

Hususları Karara bağlanmış olup, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211’inci maddesinde yapılan değişikliksonrasında ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması halinde ödenen veya tahakkuk ettirilen vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği belirtilmiş ise de; ihtirazi kayıtla işlem yapılması ve sonrasında 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 242’ncimaddesinde öngörülen idari itiraz başvuru yolu izlenerek dava açılma olanağının bulunduğu belirtilmiştir.