Antrepodaki Eşyanın Satış Yoluyla Devredilmesi Halinde Kıymet Tespiti

Antrepo ve geçici depolama alanlarında yer alan eşyaların devir yoluyla satışı işlemlerinde gümrük kıymetinin tespiti hususu bazı kriterlere bağlı olarak değişmekte ve gümrük idaresi ile yükümlü arasında ihtilafa konu hususlar ortaya çıkabilmektedir. Devir yoluyla satış yapılan eşyanın ticari teamüller içerisinde karlı bir şekilde satılması her zaman için firmaların asıl amaçlarını oluştururken, bazı zamanlarda zararına satışlar da söz konusu olabilmektedir.

Antrepo ve geçici depolama alanlarında yer alan bazı eşyaların devir yoluyla satışında oluşan kıymet, Reuters Petrokimyasal Referans Fiyatları ya da Borsa fiyatları baz alınarak belirlenmekte ve kimi zaman serbest dolaşıma giriş beyannamesinde beyan edilen kıymet, antrepo beyannamesinde yer alan kıymete nazaran düşüklük arz etmekte ve söz konusu durum referans fiyatlar ya da borsa fiyatları nedeniyle oluşmaktadır.

Söz konusu nihai satış kıymetinin antrepo beyannamesinde yer alan ilk kıymetin altında kalması halinde, bazı gümrük idareleri tarafından şifahen verilen talimatlar/istekler doğrultusunda aradaki fark ilgili beyannamenin “Yurtdışı Diğer Gider” bölümüne girilmesi suretiyle gümrük kıymeti artırılmaktadır.

Bilindiği üzere, Eşyanın gümrük kıymeti, Gümrük Tarifesinin ve eşya ticaretine ilişkin belirli konularda getirilen tarife dışı düzenlemelerin uygulanması amacıyla, Gümrük Kanunu’nun “Eşyanın Gümrük Kıymeti” başlığı altında düzenlenen 23 ve müteakip maddelerinde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymettir. İthal eşyasının gümrük kıymetinin eşyanın satış bedeli ve satış bedelinin ise, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta Kanunun 27 ve 28’inci maddelerine göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu hüküm altına alınmış olup, bunun yanında eşyanın satış bedelinin gümrük kıymetine esas alınabilmesi koşullara bağlanmıştır.

Ayrıca, gümrük antrepo rejimine tabi tutulmak suretiyle antrepoya depolanan eşya Gümrük Yönetmeliği’nin “Antrepolardaki eşyanın başkasına devri” başlığı altında düzenlenen 333’üncü maddesinde yer alan “Gümrük antrepolarında depolanan eşya satış suretiyle başkasına da devredilebilir.” Hükmüne istinaden satış suretiyle başkasına devredilebilmektedir.

Antrepo ve geçici depolama alanlarında yapılan satışı tanımlayan ardıl satış, birbiri ardına gelen satış anlamına gelmektedir.

Bu kapsamda, ithal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedeli olduğu, satış bedelinin ise, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta Kanunun 27 ve 28’inci maddelerine göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu, bunun yanı sıra, fiilen ödenen veya ödenecek fiyatın, ithal eşyası için alıcının, satıcı veya satıcı yararına yaptığı veya yapması gereken ödemelerin toplamı olduğu, ithal eşyasının gümrük kıymetinin tespitinde, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta ortaya çıkan fiyatın esas alınması gerekmekte olup, ihraç amaçlı satış deyimi Türkiye'ye ithal edilmek üzere doğrudan doğruya yapılan satışı ifade ettiği (Gümrük Yönetmeliği Md. 43/h),

Satış bedeli yönteminin uygulanmasında, satış konusu eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimi için beyan edilmesi, bunların Türkiye’ye ihraç amacıyla satıldığının kabul edilmesi için yeterli sayılacağı, kıymet tespitinden önce ardıl satışların olması halinde ise; eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine girmesine yol açan son satış veya eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulmasından önce Türkiye Gümrük Bölgesinde gerçekleşen satışın eşyanın Türkiye’ye ihraç amacıyla satıldığı anlamına geleceği (Gümrük Yönetmeliği Md. 45/1-d),

Hüküm altına alınmıştır.

Diğer taraftan, Gümrük Kanunu’nun 65’inci maddesi çerçevesinde gümrük idaresinin, beyanın doğruluğunu araştırma hakkı bulunmaktadır.

Ayrıca, Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün “Antrepodaki eşyanın satış yoluyla devredilmesi halinde kıymet tespiti” hakkında düzenlenen 25.12.2008 tarih ve 29841 sayılı tasarruflu yazısında, ilgili mevzuat hükümlerinin açıklanmasının ardından sonuç kısmında;

“Bu çerçevede, serbest dolaşıma giriş beyannamesinde beyan edilen kıymetin, antrepo beyannamesinde yer alan kıymete nazaran düşüklük arz etmesi durumunda, söz konusu düşüklüğün ekonomik ve ticari gerçeklerle (eşya borsalarında meydana gelen değişiklikler nedeniyle eşya fiyatlarının düşmesi vb.) uyumlu bir şekilde izah edilebilmesi durumunda, buna göre işlem yapılması gerekmektedir.”

Hususlarına yer verildiği görülmektedir.

Bununla birlikte, Genel Müdürlükçe düzenlenen 24.09.2018 tarih ve 37436832 sayılı yazıda, gümrük idaresinin gümrük kıymetini araştırma yetkisinden bahsedilmiş ancak eşya devrinde oluşabilecek fiyat düşüşlerinde ne gibi bir işlem yapılması gerektiği açıklığa kavuşturulmamıştır.

Yukarıda yer alan hususlar bir arada değerlendirildiğinde;

4458 sayılı Gümrük Kanunu, Gümrük Yönetmeliği ve mezkûr tasarruflu yazılar ile uygulamada yer alan işlemlerin birbiri ile uyumlu olmadığı ve mevzuat hükümlerinin muhtelif gümrük idareleri tarafından uygulanmadığı,

Serbest dolaşıma giriş beyannamesinde beyan edilen kıymetin, antrepo beyannamesinde yer alan kıymete nazaran düşüklük arz etmesi durumunda, söz konusu düşüklüğün nedeninin Gümrük Kanunu’nun 65’nci maddesi kapsamında incelenmesi yetkisi bulunan gümrük idaresi tarafından herhangi bir araştırmaya gidilmeden aradaki kıymet farkının ilgili beyannamede “Yurtdışı Diğer Gider” bölümüne girilmesinin istendiği ve böylece mevzuat hükümleri ile uyumlu olmayan bir şekilde gümrük kıymetinin artırılarak vergilendirme yoluna gidildiği,

Nihai olarak, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin uygulanması noktasında tüm gümrük idarelerinde yeknesaklığın sağlanması için gerekli düzenlemelerin yapılmasının elzem olduğu,

Görülmektedir.