Yok Olmaya Mahkûm Bir Kâğıt: Ordino

Dış ticarete konu eşyanın alıcısına teslim aşamasına kadar olan gümrüklemeye ilişkin süreç gümrük mevzuatı doğrultusunda yerine getirilmektedir. Bununla birlikte, liman/geçici depo işleticisi firmalar tarafından da yerel çalışmalar yapılmakta ve bu doğrultuda birtakım masraf ortaya çıkmaktadır. Buraya kadar var olan süreçte, tüm aşamalar mevzuat dahilinde yerine getirilmekteyken, eşyanın teslim aşamasında mülga mevzuat hükümlerinde yer alan “Yük Teslim Talimat Formu”, bilenen adıyla “Ordino” devreye girmekte ve bu da sektörde itirazlara neden olmaktadır.

Ordino, mülga 1615 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca yürürlüğe konulan Gümrük Yönetmeliği’nde kendisine yer bulmuş ve dış ticarete konu olan eşyanın alıcısına teslimi öncesinde yerel işleticiler tarafından sağlanan hizmetlerin karşılığı olarak alınması gereken masrafın sıhhati ve diğer işlemlerin yapılıp yapılmadığının kontrolü amacıyla kullanılmıştır. Bu kapsamda ordino, konşimento veya yük senetlerine göre düzenlenmekte ve taşıma senetlerinde yer alan tüm bilgileri ihtiva etmekteydi.

İlerleyen süreçte, Türkiye-AB Ortaklık Konseyinin 1/95 sayılı Kararı gereğince gümrük işlemlerinin basitleştirilmesi ve gümrük mevzuatının Avrupa Birliği gümrük mevzuatı ile uyumlu hale getirilmesi amacıyla yürürlüğe konulan 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca, başta ordino olmak üzere gümrük işlemlerinde kullanılmakta olan bir kısım vesaik yürürlükten kaldırılmıştır.

Mevzuat hükümlerinde meri olarak yer almayan Ordino, işlemlerin aşamalarının tamamlanıp tamamlanmadığının kontrolünün sağlanması amacıyla yürürlüğe konulmuş olmasına rağmen zaman içerisinde söz konusu belgeye farklı fonksiyonlar yüklenmiş ve bununla birlikte gelir kapısı olarak görülmüş ve hatta navlun anlaşmaları aşamasında pazarlık yapılırken gizli bir unsur olarak değerlendirildiği de görülmüştür.

Var olduğu ve kullanılmaya çalışıldığı hal ile Ordino’nun, kıymetli evrak olan ve taşıma senedi olarak kullanılan Konşimento’nun yerini almasına sebep olacak bir niteliğe kavuşturulmuş ve bu durum da hukuki olmayan bir hal almıştır.

Ordino; meri mevzuat hükümlerinde yer almaması, gerek yargı organları gerekse de ilgili Bakanlıklarca dış ticaret işlemlerinde aranılan bir belge olmaması, eşyanın teslimini ve sahipliğini sağlayan bir belge olmaması, dış ticarette haksız bir gelir kapısı olarak maliyet artırıcı bir unsur olması, konşimentonun bir kıymetli evrak olarak eşyanın teslimi ve sahipliği aşamasında kuvvetli bir şekilde var olması halleri karşısında mevcut yerini korumasının artık mümkün olmayacağının görülmesi gerektiği değerlendirilmektedir.