Savaş Halinin Eşyanın Gümrük Kıymetine Etkisi

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan çatışmaların, bölgedeki ticaret rotaları ve petrol fiyatları üzerinde önemli etkiler yarattığı görülmektedir. Bu gelişmelere bağlı olarak hem mal bedellerinde hem de navlun ve sigorta maliyetlerinde artışlar yaşanmaktadır.

Bilindiği üzere İran’a yönelik saldırılar sonrasında Hürmüz Boğazı ve çevresindeki güvenlik risklerinin artması, deniz taşımacılığında gemi rotalarının ve risk değerlendirmelerinin yeniden şekillenmesine neden olmuştur. Bu durum da taşımacılık maliyetleri üzerinde doğrudan etkili olmaktadır.

Söz konusu gelişmeler doğrultusunda, ithal eşyasının gümrük kıymetini oluşturan unsurlarda da artışlar gözlemlenebilmektedir. Bu nedenle firmaların, özellikle **navlun, sigorta ve diğer taşıma giderlerinde ortaya çıkan ilave maliyetleri dikkate alarak gümrük işlemlerini planlamaları önem arz etmektedir.

Eşyanın Gümrük Kıymeti

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 23 ila 31’inci maddelerinde ithal eşyasının gümrük kıymetine ilişkin hususlar hüküm altına alınmış olup, bu doğrultuda mal bedeli, navlun ve sigorta ithal eşyasının gümrük kıymetinin temelini oluşturmaktadır.

İthal eşyasının gümrük kıymetinin, eşyanın satış bedeliolduğu, satış bedelinin, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta Kanunun 27 ve 28’inci maddelerine göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyatolduğu hüküm altına alınmıştır.

Mal Bedeli Artışlarının Etkisi

İthalata konu eşyanın satış bedeli ithalat eşyasının gümrük kıymetini temek anlamda oluşturmakta, mal bedeline ek olarak Kanunun 27’nci maddesi uyarınca gümrük kıymetine eklemeler yapılabilmekte ve tanımdan da anlaşılacağı üzere, fiilen ödenen fiyatın yanısıra ödenecek fiyat da gümrük kıymetinin konusunu oluşturmaktadır.

Savaş halinin sonuçlarından en önemlilerinden birisi olan petrol fiyatlarının artış göstermesi sonucu malın maliyetinde artışlar oluşması sonucunda yolda olan mallar da dahil olmak üzere mal bedellerinde artışlar olduğu görülmektedir.

Bu noktada, mal bedeline ilişkin fark faturaların düzenlenmesi ve buna istinaden para transferlerinin yapılması ile birlikte ithalat eşyasının gümrük kıymetine söz konusu fark fatura bedellerinin dahil edilerek işlemlerin yerine getirilmesi önem arz etmektedir.

Navlun Bedeli Artışlarının Etkisi

Savaş halinin önemli diğer etkisi ise ticaret rotalarının olumsuz bir şekilde etkilenmesi durumudur. Hürmüz Boğazı’nın gemi trafiğine kapatılması ve Süveyş Kanalı rotasının da tehlike altında bulunması sebebiyle navlun fiyatlarında artış ve ek masraflar ortaya çıkabilmektedir.

İthal eşyasının gümrük kıymeti unsurlarından olan navlun bedellerinde oluşan ek masraflar haliyle gümrük kıymetini etkileyecektir. Acenteler tarafından “Navlun Farkı” ve/veya “Ek Yakıt Gideri” gibi adlar altında ek faturalar düzenlendiği görülmekte olup, söz konusu ek masrafların ithal eşyasının gümrük kıymetine dahil edilmesi önem arz etmektedir.

Sigorta Bedeli Artışlarının Etkisi

Yukarıda yer verilen unsurların diğer bir etkisi ise sigorta poliçe bedellerine olmaktadır. Risk unsurlarının artış göstermesiyle birlikte, gerek mal bedellerine ilişkin sigorta giderleri gerekse de taşıma araçlarına ilişkin sigorta bedelleri artış göstermiştir.

Bu kapsamda, yapılan sigorta poliçelerinin iptali ile birlikte, sigorta kapsamında ödenen bedellerde artışlar yapılmış ve ek masraflar oluşmuştur.

Söz konusu ek poliçe giderlerinin de ithalat eşyasının gümrük kıymetine eklenerek işlemlere devam edilmesi önem arz etmektedir.

Özetle; eşyanın gümrük kıymetine ilişkin olarak herhangi bir cezai durumla karşılaşmamak adına; navlun ve sigorta giderlerinin firmalar nezdinde titizlikle kontrol edilerek, fatura ve poliçeler dışında ek bir fatura ve poliçenin varlığının sorgulanarak işlemlere devam edilmesi gerekir.

İstisnai Kıymetle Beyan

Burada önemli olan nokta, söz konusu ek masrafların ne şekilde beyan edileceğidir.

Yolda olan mallara kapsamında düzenlenen ek fatura ve poliçelerin ithal eşyasının beyanı henüz yapılmadığı için, beyannamenin tescilinde beyan edilerek işlemlerin tamamlanması gerekmektedir.

Ancak, gümrük işlemlerine başlanarak işlemleri tamamlanmış olan eşyalara ilişkin olarak düzenlenen ek fatura ve poliçelerin beyanı ise Gümrük Yönetmeliği’nin “İstisnai kıymetle beyan” başlığı altında düzenlenen 53’üncü maddesi uyarınca yerine getirilebilecektir.

Yönetmeliğin 53/5’inci maddesinde yer alan “(5) İthal eşyasının gümrük kıymetine veya katma değer vergisi matrahına girmesi gereken, ancak gümrük beyannamesinin tescili anında beyan sahibi tarafından mevcudiyetinin bilinmesi mümkün olmayan kıymet veya matrah unsurları için, en geç söz konusu kıymet veya matrah unsurunun muhasebe kayıtlarına intikal ettirildiği ayı takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar beyanda bulunulur ve vergileri de aynı süre içinde ödenir.” Hükmü doğrultusunda işlemler yerine getirilmelidir.

Nihai olarak; yapılan ithalat işlemlerine yönelik olarak ortaya çıkan ek masrafların dikkatli bir şekilde takip edilmesi, bu noktada firmaların iç denetim mekanizmalarını çalıştırmaları, özellikle muhasebe/finans birimi ile dış ticaret birimlerinin koordineli bir şekilde çalışmaları önem taşımaktadır.

Ayrıca, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılacak işlemlerde de özellikle Döviz Kullanım Oranı dikkate alınarak işlemlerin tekemmül ettirilmesi gerekmektedir.